การวางยาสลบสัตว์

ถาม: ทำไมจึงต้องอดนํ้า และอาหารสัตว์ก่อนวางยาสลบเพื่อรับการผ่าตัด

ตอบ: ในระยะเริ่มให้ยาสลบ สัตว์อาจอาเจียนหรือขย้อนอาหารหรือน้ำจากกระเพาะอาหาร และสำลักเข้าไปอุดกั้นทางเดินหายใจอาจทำให้ถึงตายได้ หรืออาจตกเข้าไปในปอดเป็นสาเหตุของอาการปอดบวมการอดอาหารจะทำให้ไม่เกิดการขยายของกระเพาะอาหารไปกดกระบังดมขัดขวางการขยายของปอดที่จะทำให้ร่างกายขาดออกซิเจน และยังช่วยให้การผ่าตัดภายในช่องท้องทำได้สะดวกยิ่งขึ้น ช่วยย่นระยะเวลาการผ่าตัด และการวางยาสลบ ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงต่อการมีอาการแทรกซ้อนจากการผ่าตัดหรือการสลบ

ถาม: มักได้ยินอยู่เสมอว่า “ในการผ่าตัด สัตว์มีความเสี่ยงต่อการวางยาสลบ” อยากทราบถึงสาเหตุของความเสี่ยง

ตอบ: ยาสลบรวมทั้งการผ่าตัดมีผลกระทบต่อภาวะต่าง ๆ ภายในร่างกาย และกลไกการควบคุมให้ร่างกายอยู่ในภาวะปกติของระบบไหลเวียนเลือด หัวใจ ตับ ไต การหายใจ สมอง ต่อมไร้ท่อ และเมตาบอลิซึมของร่างกาย ที่สำคัญนอกจากกดการทำงานของระบบประสาทแล้ว ยาสลบส่วนใหญ่กดการทำงานของระบบไหลเวียนเลือด และระบบหายใจซึ่งเป็นระบบที่มีความสำคัญต่อชีวิตทำให้สัตว์มีความดันเลือดตํ่า และร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ แม้แต่สัตว์ที่มีสุขภาพปกติก็ยังมีความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงดังกล่าว สัตว์ป่วยที่ต้องรับการผ่าตัดจะยิ่งมีความเสี่ยงมากขึ้น โดยเฉพาะในรายที่เป็นโรคตับ และโรคไตซึ่งเป็นอวัยวะที่สำคัญในการทำลาย และขับยาสลบเพื่อให้ฟื้นจากสลบ และบางตัวอาจแพ้ยา จึงจำเป็นต้องเตรียมตัวสัตว์ป่วยก่อนวางยาสลบเพื่อฟื้นฟูร่างกายให้อยู่ในสภาวะที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงดังกล่าว

ถาม: สัตว์ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการวางยาสลบ แต่จำเป็นต้องรับการผ่าตัดฉุณฉิน จะทำอย่างไร

ตอบ: สัตว์ที่ต้องได้รับการผ่าตัดฉุกเฉินมักจะมีระบบการทำงานของร่างกายบกพร่องอยู่แล้ว และเมื่อไม่ได้รับการเตรียมตัวมาก่อนการวางยาสลบจะทำให้มีความเสี่ยงมากยิ่งขึ้น การวางยาสลบจะมีความพิเศษมากกว่าสัตว์ที่มีการเตรียมตัวมาก่อน โดยใช้การดมสลบหรือใช้ยาสลบชนิดฉีดที่มีฤทธิ์สั้น เพื่อให้สัตว์ฟื้นได้เร็วภายหลังหยุดให้ยา การให้ยาจะใช้ในขนาดที่ตํ่ากว่าปกติ และเป็นชนิดที่ไม่มีผลข้างเคียงหรือมีน้อยที่สุดในรายที่วิกฤตจะใช้ยาชาระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนของร่างกาย นอกจากนี้มีการช่วยการหายใจ และเฝ้าระวังการหายใจ และระบบไหลเวียนเลือดอย่างใกล้ชิด

ถาม: ยา และวิธีการวางยาสลบสัตว์เหมือนกับที่ใช้ในคนหรือไม่

ตอบ: ยาสลบส่วนใหญ่ และวิธีการวางยาสลบสัตว์เหมือนกับที่ใช้ในคนทั้งยาดมสลบ ยาชา และยาระงับปวดกลุ่มโอปิออยด์ (opioid analgesics) การวางยาสลบอาจใช้วิธีดมสลบหรือวิธีฉีดยาสลบชนิดฉีดเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อ หรือฉีดยาชาระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนของร่างกาย

ถาม: การวางยาสลบที่รียกว่าบล็อก (block) หลัง หมายถึงอะไร

ตอบ: การวางยาสลบที่เรียกว่าบล็อกหลัง เป็นการฉีดยาชาเข้าไปในช่องรอบไขสันหลังตรงบริเวณเอว เพื่อระงับความรู้สึกของร่างกายส่วนที่มีเส้นประสาทรับความรู้สึกที่เป็นแขนง และต้องส่งกระแสประสาทผ่านไขสันหลังส่วนที่ได้รับยาชา วิธีนี้มักจะใช้กับสัตว์ที่มีสุขภาพไม่พร้อมสำหรับการทำให้สลบทั้งตัวและเป็นวิธีที่นิยมใช้กับสัตว์เคี้ยวเอื้องเพื่อให้สัตว์ยังสามารถยืนอยู่ได้ ป้องกันอาการท้องอืดที่มักพบในสัตว์ประเภทดังกล่าว เช่น โคถ้าให้นอนสลบ

ถาม: มีการดูแลเฝ้าระวังสัตว์ขณะสลบอย่างไร

ตอบ: การดูแลเฝ้าระวังสัตว์ขณะสลบ ประกอบด้วยการควบคุมระดับความลึกของการสลบ ตรวจวัดการหายใจ การทำงานของหัวใจ และความดันเลือด นอกจากนี้ยังวิเคราะห์ก๊าซในเลือดเพื่อประเมินประสิทธิภาพของการหายใจ และประเมินการไหลเวียนเลือดโดยทางอ้อมที่หลอดเลือดฝอยบริเวณเหงือก และจากปริมาณปัสสาวะ

ถาม: ในการขูดหินปูนที่ฟันสุนัข ทำไมจึงต้องวางยาสลบ

ตอบ: การขูดหินปูนที่ฟันสุนัขจำเป็นต้องวางยาสลบ เนื่องจากสุนัขไม่อยู่นิ่งให้ทำงานในช่องปากได้ หรืออาจทำได้แต่ไม่สะดวก ทำให้ไม่สามารถขูดหินปูนทั้งหมดได้ และบางตัวอาจทำร้ายสัตวแพทย์ขณะให้การรักษา

ถาม: ในกรณีที่ต้องผ่าตัดสัตว์หลายครั้ง การวางยาสลบติดกันจะทำได้หรือไม่

ตอบ: การวางยาสลบซํ้าโดยไม่เว้นช่วงระยะเวลาให้ร่างกายได้มีการฟื้นตัว ย่อมมีความเสี่ยงมาก แต่ในกรณีที่จำเป็นต้องผ่าตัดแก้ไขซึ่งถ้าปล่อยทิ้งไว้จะเกิดผลเสียต่อตัวสัตว์ก็สามารถทำได้โดยเตรียมตัวสัตว์เป็นอย่างดี ใช้การดมสลบ และต้องเฝ้าระวังการสลบอย่างใกล้ชิด

ถาม: ต้องปฏิบัติอย่างไรกับสัตว์เมื่อฟื้นจากสลบ

ตอบ: ให้สัตว์นอนพักในที่สงบ มีอากาศถ่ายเทได้ดี และอบอุ่น มีภาชนะใส่อาหาร และน้ำไว้ให้สัตว์กินเอง ห้ามป้อนเพราะสัตว์ที่ยังฟื้นไม่สมบูรณ์อาจสำลัก

ถาม: มีการใช้ยาระงับปวดในสัตว์ที่รับการผ่าตัดหรือไม่

ตอบ: สัตว์ที่ได้รับการผ่าตัด จะได้รับยาระงับปวดก่อน และภายหลังผ่าตัดซึ่งเป็นชนิดเดียวกันกับที่ใช้ในคน ได้แก่ ยาระงับปวดกลุ่มโอปิออยด์ (opioid analgesics) เช่น นาลบูฟิน บิวทอร์ฟานอล บิวพรีนอร์ฟิน มอร์ฟีน และเพททิดีน และยาระงับปวดกลุ่มยาลดการอักเสบ ที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (non-steroidal antiinflammatory drugs) ซึ่งจะให้ภายหลังผ่าตัด เพราะยากลุ่มนี้ เกือบทุกชนิดมีผลข้างเคียงทำให้เลือดแข็งตัวช้า การให้ยาก่อนการผ่าตัดจะทำให้การห้ามเลือดทำได้ค่อนข้างลำบาก ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ได้แก่ คาร์โปรเฟน คีโตโปรเฟน พิรอกซิแคม เฟนนิลบิวตาโซน และแอสไพริน นอกจากนี้อาจใช้ยาชาระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนของร่างกาย เช่น บิวพิวาเคน และลิโดเคน โดยฉีดยาเข้าที่บริเวณรอบ ๆ แผลผ่าตัด หรือรอบ ๆ เส้นประสาทที่รับความรู้สึกจากแผลผ่าตัด หรือฉีดเข้าช่องรอบไขสันหลังเพื่อระงับความรู้สึกในบริเวณกว้าง

ที่มา:มาริษศักร์ กัลล์ประวิทธ์

   

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

thirteen − 12 =